اگر ما بخواهيم در مسير تكامل انسانى قدمى برداريم و به راه بيفتيم ، بايد راهى را به‌پيمائيم كه بر ايمان نزديك‌ترين راه باشد ، تا بتوانيم زودتر به مقصود برسيم ، چنان كه هر سالك و متحرك ، براى رسيدن به هدف و مقصد ، در پى آنست كه نزديكترين راه را به‌پيمايد . شكل بيستم مقالهء اولى اصول اقليدس ، در اثبات اين حكم هندسى است ، كه مجموع دو ضلع هر مثلث ، اطول از ضلع ثالث آن است ، اين شكل را حمارى لقب داده‌اند ، و در وجه آن گفته شد كه اگر حمارى در طرف يكى از اضلاع آن باشد ، و دسته علفى در آن طرف ديگر همان ضلع بگذارند ، هيچگاه حمار ، براى رسيدن به علف ، از سير در مسافت اين ضلع عدول نمىكند و مسير آن دو ضلع ديگر را نمىپيمايد . انسان راهى نزديك‌تر از خود براى رسيدن بمقامات معنوى ندارد . چرا از راه دريا و صحرا و آسمان و زمين در جستجوى حق باشد چرا « من عرف نفسه فقد عرف ربّه » ، را ملاك كار خود قرار ندهد ، خود كه عجيب‌ترين كتاب الهى است ، چرا از خود شروع نكند ، و كتاب وجود خود را فهميده ورق نزند ، و كلمات وجودى خود را درست نخواند ، و به اسرار اين كلمات دست نيابد . حق سبحانه و تعالى فرمود : « اقْرَأْ كِتابَكَ كَفى بِنَفْسِكَ الْيَوْمَ عَلَيْكَ حَسِيباً » « 49 » ، غرض اينكه سرمايهء كسب دارد ، بايد از خود شروع كند . اگر قوهء و استعداد كسب معارف در ما نباشد ، راهى به عالم خارج براى ما نخواهد بود ، و اين انسان است كه بر برّ و بحر مسلطّ است و به ادراك حقائق نائل مىشود حضرت ثامن الحج على بن موسى الرضا « ع » فرموده است : « قد علم اولو الالباب أنّ ما هنا لك لا يعلم الّا بما هيهنا » ، خردمندان مىدانند كه آنچه در آنجا است ، بايد از اينجا دانسته شود . در سورهء مباركهء واقعه تلاوت مىكنيد كه : « وَ لَقَدْ عَلِمْتُمُ النَّشْأَةَ الْأُولى

--> ( 49 ) . سوره اسراء / 15 .